Katarzyna KunertLeczenie choroby otyłościowej zapobiega wystąpieniu u pacjentów jej poważnych powikłań, które znacząco pogarszają stan zdrowia chorych, a także stanowią ogromne obciążenie dla polskiego systemu opieki zdrowotnej. Jakie są wyzwania systemowe, organizacyjne
i finansowe związane z leczeniem choroby otyłościowej w Polsce? Czego najbardziej brakuje pacjentom? Na te pytania odpowiadali goście konferencji podsumowującej 2. edycję kampanii „Otyłość to choroba. Nie oceniaj, nie odchudzaj, tylko lecz” prowadzonej przez FLO- Fundacje na rzecz Leczenia Otyłości.
Polska znajduje się w czołówce krajów o najszybszym wzroście liczby osób z chorobą otyłościową. Z raportu Naczelnej Izby Kontroli[1] z 2023 roku wynika, że otyłość może dotyczyć nawet 9 milionów dorosłych Polaków. Według prognoz Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) w 2035 roku ponad 35% dorosłych Polaków i ponad 25% dorosłych Polek będzie zmagać się z otyłością[2].
Choroba ta jest obecnie jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego. Skala pandemii jest ogromna a mimo to wciąż brakuje ścieżki leczenia pacjenta i programów kompleksowej wielospecjalistycznej opieki medycznej dla dorosłych i dla dzieci, które byłby finansowane przez NFZ.
Ewa Godlewska, prezes Fundacji na rzecz Leczenia Otyłości podkreśla: Druga edycja naszej kampanii przyniosła lawinowy wzrost zainteresowania pacjentów tematem leczenia otyłości. Dostajemy mnóstwo wiadomości i próśb o wsparcie i informację, gdzie i jak leczyć chorobę otyłościową. Dlatego nadrzędnym celem 3. edycji kampanii i podejmowanych przez Fundację działań w 2026 roku, będzie zainicjowanie prac na rzecz utworzenia jasnej ścieżki leczenia dorosłych pacjentów i dzieci z chorobą otyłościową. Będziemy też wspierać działania na rzecz wdrożenia Krajowej Strategii Walki z Otyłością.
Koszty zdrowotne, społeczne i ekonomiczne
Jak podkreśla prof. Lucyna Ostrowska – Prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości:Otyłość jest chorobą wieloprzyczynową, uwarunkowaną biologicznie i genetycznie oraz zależną od czynników środowiskowych. To nie tylko zbędne kilogramy czy wygląd, ale przede wszystkim bardzo groźna choroba, która prowadzi do ok. 200 powikłań zdrowotnych. Nie znam drugiej takiej choroby, która niosłaby ze sobą takie konsekwencje dla pacjentów i jednocześnie tak ogromne koszty dla systemu zdrowia.
Pacjenci zmagający się z otyłością są szczególnie narażeni na powikłania sercowo-naczyniowe, w tym niewydolność serca (ryzyko wyższe o 200%), nagły zgon sercowo-naczyniowy (ryzyko wyższe aż o 4000%) oraz chorobę zakrzepowo-zatorową (ryzyko wyższe o 200-300%). Otyłość zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 aż o 450%, a także pięciokrotnie podnosi prawdopodobieństwo wystąpienia depresji.
Schorzenia układu ruchu, takie jak choroba zwyrodnieniowa kolan, występują u tej grupy pacjentów znacznie częściej – ryzyko ich rozwoju wzrasta o 455% w porównaniu do populacji. Szacuje się, że choroba otyłościowa jest bezpośrednią przyczyną 4–8% wszystkich nowotworów złośliwych. Wśród innych powikłań choroby otyłościowej należy wymienić m.in.: stłuszczenie wątroby, przewlekłą chorobę nerek, zaburzenia oddychania (w tym astma i bezdech senny), zaburzenia lękowe czy zaburzenia odżywiania[3]. Te ostatnie są pogłębiane przez powszechną dyskryminację i obwinianie osób chorych, jak również nieprzychylne i krzywdzące komentarze na temat ich wagi oraz stylu życia.
Filip Mettler, pacjent i Ambasador Fundacji mówił o zdrowotnych konsekwencjach chorowania na otyłość: Choroby współistniejące z otyłością zacząłem kolekcjonować niczym filatelista znaczki pocztowe. Moi rodzice zamartwiali się o mnie, kiedy co chwilę informowałem ich o kolejnej wizycie u lekarza, z kolejną dziwną dolegliwością: IBS, bezdech senny, dna moczanowa, insulinooporność, problemy z kręgosłupem, okropne rozstępy, ból stóp, a do tego depresja i nerwica lękowa.
Filip podjął leczenie pod kontrolą lekarza i teraz, po ponad roku bycia w procesie terapeutycznym, tak mówi o sobie: Dziś jestem o 63 kilogramy ‘lżejszym’; człowiekiem, a w szafie mam kilkanaście par spodni w rozmiarze S. Odkładając jednak żarty na bok – nie te spodnie, ubrania i wygląd są najlepszą puentą mojej historii. Jest nią fakt, że od stycznia nie miałem ani jednego napadu dny moczanowej, aparat CPAP na bezdech senny leży nieużywany w szafie, nie mam już insulinooporności i w końcu nie boli mnie brzuch (IBS zniknął…). Wróciłem też do swojej pasji – znów śpiewam! Wychodzę na scenę z dumą, mogliście mnie nawet oglądać w najnowszej edycji programu ‘The Voice of Poland’, w którym dotarłem do półfinału! Dołączyłem też, jako Ambasador, do FLO- Fundacji na rzecz Leczenia Otyłości, aby mówić głośno, że otyłość to choroba i można, a nawet trzeba ją leczyć.
Strategia pilnie potrzebna
Niestety, mimo że sytuacja jest bardzo poważna, a liczba chorych na otyłość rośnie, nadal nie wdrożono ogólnopolskiej strategii profilaktyki oraz leczenia nadwagi i otyłości. Konsekwencje braku rozpoznawania i leczenia choroby otyłości są ogromne i wciąż rosną. Osoby chorujące na otyłość prawie 2 razy częściej korzystają ze zwolnień lekarskich, a czas trwania ich nieobecności jest dłuższy niż u pozostałych pracowników.
Szacowane całkowite koszty nadwagi i otyłości w Polsce w 2019 roku wyniosły 15,4 mld USD, co odpowiada około 2,6% PKB. Prognozy wskazują, że do 2060 roku koszty te mogą wzrosnąć nawet 6-krotnie, do około 91,5 mld USD (4,9% PKB)[4].
Warto wiedzieć, że według danych WHO, jeden dolar zainwestowany w zarządzanie chorobą otyłościową pozwoli na uzyskanie korzyści ekonomicznych i odzyskanie średnio 6 dolarów każdego roku w ciągu następnych 30 lat[5].
Obecnie chorzy czekają na program KOS-BAR, który zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Zdrowia, będzie włączony do koszyka świadczeń gwarantowanych NFZ w pierwszym kwartale 2026 roku. Pacjenci potrzebują również dostępu do wielospecjalistycznej kompleksowej opieki medycznej oraz refundowanego leczenia. – podkreśliła Ewa Godlewska, prezes Fundacji FLO.
O kampanii „Otyłość to choroba, nie oceniaj, nie odchudzaj, tylko lecz.”
II edycja kampanii przebiegała pod hasłem: “Powikłaniom OTYŁOŚCI mówimy NIE”
Celem kampanii było zwiększenie świadomości społecznej na temat otyłości i jej powikłań. Fundacja FLO zainaugurowała 2. edycję kampanii w dniu 5 marca br. w Sejmie RP, poprzez prezentację wystawy: „Nie oceniaj mnie! To nie moja wina. #Choruję na otyłość”. W dniu 6 marca w Senacie RP odbyła się konferencja naukowa oraz edukacyjna akcja ambientowa pt.: „Otyłość to dopiero początek”, mająca na celu uświadomienie parlamentarzystom skalę powikłań otyłości. Fundacja przeprowadziła też akcję edukacyjną w mediach pt.: „Tydzień Świadomości Powikłań Otyłości”, a w kolejnych miesiącach mówiliśmy o najczęstszych powikłaniach otyłości, takich jak: cukrzyca typu II, schorzenia układu ruchu, choroby sercowo-naczyniowe, depresja. W ramach działań powstały materiały edukacyjne, w tym artykuły, filmy oraz podcast E66.0, w którym pacjenci i eksperci poruszali temat otyłości i jej konsekwencji zdrowotnych. Zorganizowane zostały także, warsztaty i debaty eksperckie, a w ramach Akademii Pacjenta z Chorobą Otyłościową odbyły się spotkania edukacyjne dla pacjentów.
Przedstawiciele Fundacji uczestniczą w konferencjach medycznych, systemowych oraz posiedzeniach dotyczących zdrowia publicznego. Całoroczne działania podsumowała konferencja prasowa zamykająca 2. edycję kampanii, z udziałem lekarzy, pacjentów – Ambasadorów Fundacji, ekspertów systemowych, decydentów i mediów.
III edycja kampanii, zaplanowana na rok 2026, będzie przebiegać pod hasłem: „Dzieci i dorośli przeciwko otyłości”
[1] Raport NIK: “Choroba otyłościowa – wyzwania społeczne, kliniczne i ekonomiczne”: https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/coraz-wiecej-osob-z-choroba-otylosciowa-coraz-dluzsze-kolejki.html
[2] Raport NFZ – “Otyłość i jej konsekwencje”: Dostęp: https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/europejski-dzien-walki-z-otyloscia-nowy-raport-nfz-otylosc-i-jej-konsekwencje,8611.html (17.02.2025)
[3] Raport “Choroba otyłościowa – wyzwania społeczne, kliniczne i ekonomiczne”: Dostęp: https://flo.org.pl/index.php/raporty/ (5.02.2025)
[4] Tamże.
[5] OECD. (2019) The Heavy Burden of Obesity: The Economics of Prevention. OECD Dostęp: https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/theheavy-burden-of-obesity_67450d67-en (20.10.2023).
